У многіх гродзенскіх сем’ях захаваліся ўспаміны пра сваякоў, якія сто і болей гадоў таму з’ехалі ў Амерыку. Часцей за ўсё тое былі маладзейшыя браты і сёстры нашых прабабуляў і прадзядуляў, якім у перанаселенай беларускай вёсцы ў спадчыну зусім не засталося зямлі і трэба было шукаць нейкі іншы шлях, чым лёс земляроба.
Блізу шаснаццаці месяцаў праседзеў Жыгімонт Урублеўскі за кратамі ў астрогах Горадні і Вільні, a потым быў высланы этапным парадкам у губернскі горад Томск. Тут ён правёў амаль два гады. Пасля бацькоўскіх намаганняў і клопатаў на пачатку ліпеня 1865 года яго перавялі ў Цывільск, на той час павятовы горад Казанскай губерні. Чаму Цывільск? Па-першае, гэты горад быў тады адным з найбольш арганізаваных цэнтраў высылкі для паўстанцаў. Ён выконваў функцыю і этапнага пункта пры перасяленні вязняў.
Многія ведаюць пра падзеі 1 мая 1960 г., калі ў час першамайскага парада ў Маскве над Уралам збілі амерыканскі самалёт-шпіён U-2. Але гісторыя палётаў U-2 над нашай “сацыялістычнай радзімай” пачалася яшчэ летам 1956 г., і першым сфатаграфаваным з вышыні 21 кіламетр горадам СССР быў… Гродна.
Летам 1938 г. група навучэнцаў Львоўскага дзяржаўнага ліцэя на чале са студэнтам Станіславам Цвердахлебам вырашыла даплыць ад Луцка на Валыні аж да Гродна. Паколькі і Валынь, і Заходняя Беларусь знаходзіліся ў складзе Польшчы, дык ніякіх праблем з перасячэннем мяжы моладзь не мела. Таксама куды больш актыўна выкарыстоўваліся водныя шляхі, таму дзе-нідзе можна было разлічваць на добры прычал і начлег на беразе.
Паўстанне 1863-1864 гадоў... Сярод тагачаснай плыні непасрэдных удзельнікаў падзеяў апынуліся людзі розных станаў, нацыянальнасцяў дый узростаў. Яны свядома ішлі на няроўнае змаганне з самаўладдзем. Ішлі і гінулі. Некаторыя станавіліся легендаю, як Кастусь Каліноўскі, Валер Урублеўскі, Юльян Бакшанскі. Юнацкі максімалізм, жаданне адчуць смак барацьбы, вера ў справядлівасць прыводзілі моладзь у шэрагі паўстанцаў. Сярод іх быў і васемнаццацігадовы студэнт Кіеўскага універсітэта Жыгімонт Урублеўскі.
