Летам 1938 г. група навучэнцаў Львоўскага дзяржаўнага ліцэя на чале са студэнтам Станіславам Цвердахлебам вырашыла даплыць ад Луцка на Валыні аж да Гродна. Паколькі і Валынь, і Заходняя Беларусь знаходзіліся ў складзе Польшчы, дык ніякіх праблем з перасячэннем мяжы моладзь не мела. Таксама куды больш актыўна выкарыстоўваліся водныя шляхі, таму дзе-нідзе можна было разлічваць на добры прычал і начлег на беразе.

Многія ведаюць пра падзеі 1 мая 1960 г., калі ў час першамайскага парада ў Маскве над Уралам збілі амерыканскі самалёт-шпіён U-2. Але гісторыя палётаў U-2 над нашай “сацыялістычнай радзімай” пачалася яшчэ летам 1956 г., і першым сфатаграфаваным з вышыні 21 кіламетр горадам СССР быў… Гродна.

Паўстанне 1863-1864 гадоў... Сярод тагачаснай плыні непасрэдных удзельнікаў падзеяў апынуліся людзі розных станаў, нацыянальнасцяў дый узростаў. Яны свядома ішлі на няроўнае змаганне з самаўладдзем. Ішлі і гінулі. Некаторыя станавіліся легендаю, як Кастусь Каліноўскі, Валер Урублеўскі, Юльян Бакшанскі. Юнацкі максімалізм, жаданне адчуць смак барацьбы, вера ў справядлівасць прыводзілі моладзь у шэрагі паўстанцаў. Сярод іх быў і васемнаццацігадовы студэнт Кіеўскага універсітэта Жыгімонт Урублеўскі.

На рабочем столе у меня лежит книга Виктора Рыкова “Листая старые дела расстрелянного адмирала”. Книга досталась мне в подарок от дочери Виктора Рыкова Галины Вершининой, краеведа из подмосковных Химок. Несколько месяцев назад Галина впервые побывала в Гродно, чтобы посмотреть те места, где провёл несколько лет жизни её прадед адмирал Павел Иванович Рыков.

Калі б Жыгімонт Урублеўскі нарадзіўся на паўстагоддзя раней, дык асаблівых ваганняў у выбары далейшага месца навучання ў яго б не было, як не было іх у Адама Міцкевіча, Тамаша Зана, Ігната Дамейкі. Цэнтрам прыцягнення маладых дапытлівых розумаў Беларусі быў у тым часе славуты Віленскі універсітэт. Аднак пасля паўстання 1830-1831 гадоў, у якім актыўны ўдзел бралі віленскія студэнты, 1 траўня 1832 года выйшаў указ Мікалая I аб закрыцці універсітэта. Медычны і багаслоўскі факультэты перадаваліся ў Міністэрства ўнутраных справаў для пераўтварэння першага ў Медычна-хірургічную акадэмію, a другога — ў Духоўную навучальню.

Ha берагах Нёмана — адной з маляўнічых рэкаў Еўропы — стаіць старажытнае места Горадня. Яе гісторыя пачалася блізу дзесяці стагоддзяў таму з драўлянага дзядзінца, пабудаванага як фарпост на паўночна-заходніх межах Беларусі. Ад словаў “гарадзіць”, “гарадзьба” і паходзіць назоў “Горадня”. У сярэдзіне мінулага стагоддзя гэта ўжо быў даволі вялікі горад з 18 тысячамі жыхароў. Тут дзейнічала каля 40 заводаў, у тым ліку цагельны, шоўкавы і піваварны, мужчынская гімназія і некалькі пачатковых школаў, тэатр, губернская друкарня.